Nazywam się ŁUKASZ ZYCH. Witam i zapraszam do dyskusji.

Obecna konfiguracja sceny politycznej w sposób szczególny uwypukliła nam poważny problem polskiej demokracji. Chodzi oczywiście o kontrowersję wokół konstytucyjnego podziału kompetencji w ramach władzy wykonawczej. Ten legislacyjny dysonans stanowi chyba jedno z najważniejszych wyzwań naszego młodego parlamentaryzmu.

Konstytucja III RP obowiązuje od 1997 r. Jak na kaliber ustawy zasadniczej nie jest to specjalnie długi okres. Czy należy więc wyciągać daleko idące wnioski? Czy pojawiające się często głosy o konieczności zmian są racjonalne? Lepsze będzie zaryzykowanie zmian czy zachowanie status quo? Okres kilkunastu lat to dla rozwoju demokracji niewiele. Zwłaszcza jeśli wzrastała ona na ugorze pozostawionym po rządach monopartyjnej dyktatury socjalistycznej. Parlamentaryzm jako ustrój potrzebuje dużo czasu na ukształtowanie się nieformalnych, zwyczajowych mechanizmów, niezbędnych do jego właściwego funkcjonowania.

SEDNO PROBLEMU

Polska ustawa zasadnicza tworzy płaszczyzny umożliwiające pewną dowolność interpretacyjną. Są nimi na przykład polityka zagraniczna czy ratyfikacja umów międzynarodowych. Ważnym, jeśli nie najważniejszym narzędziem udziału prezydenta RP w życiu politycznym jest możliwość wetowania ustaw. Do odrzucenia sprzeciwu głowy państwa przez Sejm potrzeba większości kwalifikowanej aż dwóch trzecich głosów. Piszę „aż”, bo zazwyczaj żadna koalicja rządowa nie dysponuje w Polsce tak dużą ilością posłów.

„PLUSY DODATNIE”

Stosunkowo silna pozycja prezydenta w polskim systemie politycznym jest niewątpliwa. Czy ma ona swoje uzasadnienie? W młodej, postkomunistycznej demokracji żaden ośrodek gry politycznej nie powinien posiadać zbyt dużo władzy. A więc: przede wszystkim nie szkodzić. Prezydent ma pełnić rolę swego rodzaju hamulca bezpieczeństwa. Konflikty w obrębie egzekutywy można też złożyć na karb niskiej kultury politycznej. Bo przecież choćbyśmy mieli doskonałą konstytucję, pozostaje smutny problem jakości klasy rządzącej.
Może lepiej więc zostać przy starym modelu władzy i spokojnie poczekać, aż politycy się do niego dostosują? Zwłaszcza że zasadniczą wartością konstytucji jest jej niezmienność. Być może w dłuższym okresie czasu taka strategia nam się opłaci? Na pewno niewskazane jest zmienianie ustrojowego szablonu jedynie pod wpływem aktualnych politycznych niesnasek.
Najważniejsza pytanie, które należy sobie zadać w obliczu nękających nas wątpliwości, jest następujące: czy my, Polacy, na tym wszystkim zyskujemy?

„PLUSY UJEMNE”

Odpowiedź nie jest prosta, ale spróbuję zaryzykować tezę: nie, my tracimy. Konstrukcja podziału kompetencji wewnątrz egzekutywy jest zbyt zachowawcza. Charakterystyka polskich elit partyjnych jest przecież zdecydowanie rywalizacyjna. Paradoksalnie, dopóki będą one funkcjonować w logice wymuszonego konsensualizmu, nie wykorzystają w pełni swoich możliwości, tracąc energię na niepotrzebne spory.
Rozwiązaniem byłoby zmniejszenie pola konfliktu poprzez podarowanie większej odpowiedzialności jednej ze stron. Nie jestem oczywiście aż tak naiwny, żeby uwierzyć, że zaraz po zmianie konstytucji brać poselska i rządowa w pocie czoła rzuci się do pracy na rzecz dobra wspólnego. Dałoby to zwyczajnie większą swobodę działania, która nie powinna już raczej stanowić zbyt wielkiego niebezpieczeństwa dla Polski i Polaków.
Warto przy tym zapytać: czy „kartka wyborcza” nie jest najskuteczniejszym weryfikatorem wprowadzanych reform? Żadna z partii rządzących w Polsce nie zwyciężyła dotychczas w drugiej elekcji z rzędu. Nie zapominajmy o proporcjonalnej ordynacji wyborczej wymuszającej zawiązywanie koalicji rządowych, a więc dzielenie się władzą. Czy polskie państwo w swej substancji nie jest zbyt słabe, żeby rozbijać je dodatkowo asekuracyjnymi schematami konstytucyjnymi?

JAK TO ROBIĄ INNI?

Warto podkreślić, że obowiązujące w Polsce rozwiązania kompetencyjne dosyć wyraźnie odbiegają od tych w największych krajach Unii Europejskiej. Generalnie można powiedzieć, że wszystkie one (Wielka Brytania, Hiszpania, Francja, Niemcy, częściowo Włochy) dysponują względnie silnym ośrodkiem władzy, w którym skupiona jest znacząca jej część. Bardzo mocną lub mocną pozycję mają tam szefowie rządów lub prezydent (we Francji). Przy pewnych zastrzeżeniach są oni mniej skrępowani przez funkcjonujące oprócz nich podmioty władzy wykonawczej. Tak więc najsilniejsi na arenie międzynarodowej i gospodarczej europejscy gracze używają innych narzędzi niż my. Czy można rywalizować w ten sposób jak równy z równym?

Wszystkie państwa dochodziły do właściwego sobie podziału władzy w sposób ewolucyjny, własną drogą. Możliwe, że obecne permanentne przesilenie polityczne stanowi dla nas pewien drogowskaz. Być może ta trudna sytuacja wskazuje nam potrzebę zmian. Z drugiej strony życie lubi płatać figle. Czemu więc nie miałoby być jednak zupełnie odwrotnie? Być może to konstytucja jest dobra, a rzeczywistość polityczna pod jej wpływem stopniowo się zmieni? Przynosząc w ten sposób naszym wnukom albo prawnukom choć częściową ulgę.